Üniversite öğrencilerinden orman yangınlarına müdahale süresini kısaltacak proje

TÜRKİYE Odalar ve Borsalar Birliği Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB ETÜ) Endüstri Mühendisliği Bölümü öğrencileri, geliştirdikleri 'ATLAS' projesiyle, söndürme ekiplerinin ve araçların en etkili noktalara konuşlandırılarak orman yangınına erken müdahale edilmesini amaçlıyor.

TOBB ETÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü 4'üncü sınıf öğrencileri Zeynep Akyol, Yusuf Berat Doğan, Ece Gamze Ergün, Emine Göllüce, Melike Korkmaz ve Merve Şahin, orman yangınlarına ilk müdahale süresini kısaltmak amacıyla 'ATLAS' adlı karar destek sistemi geliştirdi. Sistem, haritadaki binlerce olası konum arasından, en yüksek risk taşıyan bölgelere en kısa sürede ulaşılabilecek noktaları matematiksel olarak hesaplıyor. Böylece orman yangınlarına müdahalede söndürme ekiplerinin ve araçların en etkili noktalara konuşlandırılarak erken müdahale edilmesi sağlanıyor. Orman Genel Müdürlüğü'nün saha verileriyle test edilen çalışmalarda, söndürme ekiplerinin etkili noktalara konuşlandırılmasıyla yaklaşık yüzde 30, araçların etkili noktalara konuşlandırılmasıyla ise yüzde 60 seviyesinde süre kazanımı elde edildi. Proje, Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği Ulusal Kongresi'nde (YAEM 2026) ikincilik ödülüne layık görüldü.

'İLK MÜDAHALE SÜRESİ, YANGININ BÜYÜMESİNDE EN ÖNEMLİ FAKTÖRLERDEN'

Projede görev alan öğrencilerden Yusuf Berat Doğan, çalışmanın çıkış noktasının artan orman yangınlarına çözüm üretmek olduğunu söyleyerek, "Öncelikle literatürde yer alan daha önceki bütün çalışmaları derledik. Sonrasında bu çalışmalardan belli başlı sonuçlar çıkardık. Ortaya çıkan sonuçta yangının büyümesini etkileyen en büyük faktörün, ilk müdahale süresi olduğunu fark ettik. Bu ilk müdahale süresini kısaltmak adına yapabileceğimiz neler var diye bakmaya başladığımızda iki şey olduğunu fark ettik. İlki, ekip binasını riskli ormanların yakın bölgelerine konuşlandırmak. İkinci yöntemimiz de Orman Genel Müdürlüğü, yangının çok daha yüksek çıkma potansiyeli olduğu günlerde araçlarını devriye rotalarına gönderiyor. Bu sistemden sonra artık karar destek sistemi devreye girecek ve orman yangınlarında o gün riskli olan bölgeleri meteorolojik olarak analiz edecek. Bu analiz sonucunda aracın nereye yakın konuşlanması ve hangi ormana daha yakın olması gerektiğine karar verecek. Bu devriye rotalarının optimizasyonunu yapmak istedik. Şu anda mevcutta 200 ekip binasıyla yüzde 30 risk kapsanırken, biz sadece 100 tane ile bunu yüzde 60'lara, yüzde 70'lere çıkarabildiğimizi gördük. Bu da aslında doğru konuşlandırmanın önemini bize gösterdi" diye konuştu.

'YÜZDE 60'A YAKIN SÜRE KAZANIMI SAĞLANIYOR'

Projede görev alan öğrencilerden Emine Gölgeci ise iki modülün pilot çalışmalarını farklı amaçlarla gerçekleştirdiklerini belirterek, "İlki stratejik modül, yani ekip binalarını nereye konumlandırdığımız. Burada amacımız, yangına ilk müdahale sağlayan ekiplerin kısa sürede yangına ulaşmasını sağlamak. Akdeniz Bölgesi'nde yaptığımız pilot çalışmada yüzde 30 civarında bir süre kazanımı sağladık. Riskli günlerde araçlar ormanlara gönderiliyor. Konumlandırmaları, analizlerimiz neticesinde iyileştirdiğimizde yüzde 60 seviyesinde sürede bir kazanım sağladığımızı gördük" dedi.

'PATENTİNİ ALMA AŞAMASINDAYIZ'

Öğrencilerden Ece Gamze Ergün ise ilk hedeflerinin projenin Orman Genel Müdürlüğü tarafından uygulanabilir hale getirilmesi olduğunu söyleyerek, "Dünyada konumlandırma bazında benzer projeler var. Ama bizim projemiz normal konumlandırma projelerinden farklılıklar içeriyor. Biz ilk aşamada risk haritası oluştururken meteorolojik, topografik ve insan kaynaklı riskleri değerlendirdiğimiz; tamamen kendimize özgü olan bir yöntem kullandık. Sonrasında ise yine aday noktaları belirlerken yol taban ağlarını inceleyerek kendi bulduğumuz yöntemi kullandık. Şu anda bunun patentini alma aşamasındayız" ifadelerini kullandı.

'UZMAN TECRÜBESİNİ MATEMATİKSEL YÖNTEMLERLE BİRLEŞTİRDİK'

Projenin akademik danışmanı TOBB ETÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ayşegül Altın Kayhan da son yıllarda artan orman yangınlarının projeye duyulan ihtiyacı artırdığını vurgulayarak, "Yangına hızlı müdahale aslında yangının daha kolay kontrol altına alınması ve olası zararların ciddi şekilde azaltılabilmesi anlamına geliyordu. Bu bağlamda biz de Orman Genel Müdürlüğü yetkilileriyle bağlantıya geçtik. Kendileri de bize çok destek verdiler. Onların tecrübesini, geçmiş deneyimlerini, bizlerin uzmanı olduğumuz analitik yöntemlerle birleştirerek uygulamaya hazır bir çözüm geliştirdik" dedi.